Gamli sáttmáli og Nýi sáttmáli

Stjórnmál, Umhverfismál, heimspeki, hugleiðingar og tengd málefni (Politics, environment, serious stuff..)
User avatar
Vést1
15. stigs nörd
Posts: 15768
Joined: Tue Jul 27, 2004 11:50 pm
Location: Nafli Reykjavíkur

Gamli sáttmáli og Nýi sáttmáli

Postby Vést1 » Tue Jan 08, 2013 5:05 pm

Ný grein eftir sjálfan mig, sem ber saman Gamla sáttmála og Evrópusambandsaðild.
Gamli sáttmáli, Nýi sáttmáli og valkostur fyrir alþýðuna
Vésteinn Valgarðsson | Föstudagur 4. janúar 2013

Sturlungaöld er klassískt dæmi um innbyrðis erjur valdastéttar í einu landi, þar sem barist er um völd og hagsmuni. Þegar tíund var lögfest árið 1096, breyttust kirkjujarðir úr því að vera „bara“ höfuðból, og fóru að færa eigendum sínum umtalsverðar tekjur. Þess vegna byrjuðu annars vegar veraldlegir höfðingjar að sölsa undir sig stærri umdæmi, og hins vegar kirkjuhöfðingjar að reyna að ná kirkjujörðunum undir sín yfirráð (staðamálin fyrri og staðamálin síðari). Þessi átök, og veldin sem urðu til í þeim, voru rótin að Sturlungaöld, sem er líklega óhætt að kalla borgarastríð.

Sturlungaöld
Það gekk á ýmsu næstu tvær aldirnar, eða tæplega það, og eftir því sem það varð ljósara hvað innlenda höfðingjastéttin átti erfitt með að gera út um málin í eitt skipti fyrir öll, varð og ljósara að hér hafði myndast þörf fyrir eiginlegt ríkisvald – það er að segja, til viðbótar við dómþing og lögþing, sem fyrir voru, var komin þörf fyrir framkvæmdarvald.

Eiginlegt ríkisvald er nauðsynlegt hverju stéttskiptu samfélagi til þess að halda friðinn í landinu eða, með öðrum orðum, að setja innbyrðis baráttu niður með valdi (helst með einkarétti á ofbeldi), hvort heldur hún er innan valdastéttarinnar eða milli stétta. Þar sem innlendu höfðingjarnir áttu erfitt með að unna hverjum öðrum þess að verða konungur, var farsælast að leita til Noregskonungs – hann var mátulega nálægur og mátulega fjarlægur, hann seildist hvort eð er til áhrifa hér, og veraldlegu höfðingjarnir voru auk þess flestir þegar handgengnir honum og svo biskuparnir erkibiskupnum í Niðarósi.

Þannig að það var gerður samningur, Gamli sáttmáli. Íslendingar hétu konungi hollustu og skatti og konungur hét Íslendingum vernd og öruggum siglingum. Gissur Þorvaldsson var jarl hans á landinu, meðan hans naut við, og borgarastríðið var á enda.

Hverjir kúguðu hverja?
Í þjóðfrelsisbaráttu Íslendinga, frá nítjándu öld og fram á þá tuttugustu, hefur þessi saga öll verið máluð sem saga landráða og Gissur verið kvislingur eða svikari við land og þjóð í hugum fólks,. Eftir að þjóðernismóðurinn fór að renna að sagnfræðirannsóknum, hafa viðhorfin þó smám saman verið að breytast. Það var ekki „erlent ok“ sem „sligaði“ Íslendinga öldum saman og drap hér allt í dróma. Ef eitthvert ok sligaði Íslendinga, voru það aðallega íslenskir höfðingjar. Það voru hagsmunir íslensku valdastéttarinnar sem réðu mestu um gang mála í landinu, þótt erlenda valdið hafi að vísu unnið með þeim, meira og minna, og fengið sinn skerf af gróðanum, einkum eftir eignaupptöku siðaskiptanna.

Það var ekki fyrr en á nítjándu öld að þessir samgrónu hagsmunir byrjuðu að rekast á – það er að segja, hagsmunir íslensku yfirstéttarinnar annars vegar og hagsmunir erlendrar yfirstéttar og ríkisvalds hins vegar.

Það sem ég á við með þessu öllu er að stórbokkarnir sem á öllum öldum hafa vaðið yfir íslenska alþýðu hafa oftast nær verið íslenskir líka, og að Gamli sáttmáli var alls engin landráðasamningur, heldur var það söguleg nauðsyn að eiginlegt ríkisvald kæmist hér á. Vegna þess hvað innlend stéttaskipting var orðin þróuð og föst í sessi, var það eina leiðin til að stöðva blóðugar innanlandserjur, og ég sé ekki hvaða aðra kosti Íslendingar áttu í stöðunni þarna upp úr miðri þrettándu öld.

ESB-samningur
Augljóslega er fjarska margt ólíkt með Gamla sáttmála og ESB-samningi. Nútímalegt, sjálfstætt land með tiltölulega lýðræðislegu og harla friðsömu borgaralegu samfélagi á þess til að mynda kost að sleppa því að ganga í ESB. En gætum að, þessum tveim samningum svipar líka að sumu leyti saman. Stundum er sagt að Íslendingar séu ófærir um að reka landið sitt sjálfir, efnahagslega eða pólitískt, og vegna sterkra viðskipta- og hagsmunatengsla við ESB, m.a. EES-samningsins, sé bara eðlilegt að ganga í sambandið. Með því að gera ESB að miklu leyti ábyrgt fyrir t.d. tollamálum, eftirliti með fjármálastofnunum, aðhaldi við ríkisfjármál og umsvif hins opinbera, vinnumarkaði, peningastefnu og gjaldmiðli – svo nokkuð sé nefnt – mundi „erlent“ afl setja niður stéttabaráttu, þar með talda innri hagsmunaárekstra íslensku borgarastéttarinnar. Sterkustu öfl íslensku borgarastéttarinnar gætu skýlt sér bak við „erlent“ vald og um leið haft það að bakhjarli. Við að framselja fullveldi og gangast undir „erlent“ vald, varpast formleg ábyrgð líka burt, og lýðræðislegt aðhald minnkar þegar dómstólar, löggjafarstofnanir og á endanum framkvæmdarvald verða komin út fyrir seilingu okkar. Með öðrum orðum verður valdastaða íslensku ráðastéttarinnar þægilegri og skilvirkari, forréttindin öruggari, fyrir hana sjálfa þegar ákvarðanirnar eru komnar í hendurnar á „erlendu“ valdi. Einkunnina „erlent“ hef ég vel að merkja í gæsalöppum vegna þess að hið raunverulega vald mun eftir sem áður fyrst og fremst búa innan landsteinanna, og hagsmunir innlendra valdamanna munu stjórna gjörðum þeirra hér eftir sem hingað til.

Mér þykja þessi líkindi, að breyttu breytanda, fyllilega næg til þess að uppnefna ESB-samninginn og kalla hann Nýja sáttmála.

Þó ég hafi sterkar skoðanir á málinu, og sé mjög andvígur ESB-aðild, þá meina ég þetta ekki sem gildisdóm, heldur til skýringar og mér þykir hvor varpa nokkru ljósi á annan: Gamli sáttmáli lítur aðeins öðruvísi út þegar hann er skoðaður í ljósi ESB-samnings, og öfugt. Að mínu mati eiga samningarnir tveir, og forsendurnar fyrir þeim, það mikið sameiginlegt (enn og aftur, að breyttu breytanda) að það sé ósamræmi í því að styðja ESB-aðild en vera á móti Gamla sáttmála. Þannig að ESB-sinnar ættu í sjálfu sér alls ekki að skorast undan samlíkingunni.

Hinn möguleikinn
Á stöðunni í dag og stöðunni á þrettándu öld er þó höfuðmunur, sem breytir öllu. Íslendingar eru einfaldlega fullfærir um það í dag, sem þeir voru ekki þá, að reka sitt eigið ríkisvald með öllu sem því fylgir. Þá meina ég ekki hið augljósa, að við höfum þegar gert það í nokkra áratugi – ég er nefnilega hreint ekki sáttur við það samfélag græðgi, frændhygli og spillingar sem borgarastéttin hefur byggt upp – heldur er ég sannfærður um að alþýðan í landinu sé sjálf fær um að skipuleggja sig pólitískt, taka völdin og ráða eftir það sjálf sínum eigin örlögum, að svo miklu leyti sem þau eru á mannlegu valdi. Byggja hér upp samfélag þar sem húsbændur og hjú eru ekki til, heldur jafningjar sem njóta þeirrar virðingar og reisnar, þeirra réttinda og skyldna sem þeim ber sem manneskjum. Samfélag þar sem efnahagurinn er skipulagður og rekinn á lýðræðislegan hátt, þar sem þeir sem framleiða gæðin njóta þeirra og enginn makar krókinn á annarra striti.

Aðild að ESB væri umtalsverð hindrun fyrir því að þessi sýn gæti ræst vegna þess að auðvaldsskipulagið er lögfest – gott ef ekki stjórnarskrárbundið – sem eina viðurkennda tegundin af hagkerfi í sambandinu og gjörðir þess og stefna taka mark sitt af því. Annað væri raunar skrítið, enda eru ESB-ríkin borgaraleg og kapítalísk, öll með tölu.

Drauma-Ísland Samfylkingarinnar er borgaralegt ríki sem er innan ESB, Drauma-Ísland Sjálfstæðisflokksins er borgaralegt ríki sem er utan ESB. Ég er á móti báðum, ég vil Ísland sem býr við réttlæti og lýðræði – pólitískt, efnahagslegt og félagslegt – og ég verð ekki ánægður með annað en það. Þangað vil ég stefna og styð þ.a.l. allt sem stuðlar að þessu en er á móti öllu sem hindrar þetta. Vegna þess að ESB-aðild er stærsta hindrunin sem verið að reisa núna, er hún jafnframt sú sem þarf ákafast að berjast gegn, samhliða ákafri baráttu fyrir róttækum félagslegum umbótum hér á hagkerfinu og innviðum samfélagsins.

Gamli sáttmáli var gerður af vígamóðum mönnum sem var nauðugur einn kostur. Nýi sáttmáli er hins vegar smíð sem er ekki nauðsynleg nema fyrir borgarastétt í vörn. Vinnandi alþýða er komin fram sem stétt með sína eigin, sjálfstæðu hagsmuni og á að heimta þá úr greipum valdastéttarinnar með sinni eigin stefnu og baráttu á sínum eigin forsendum. Það er dagskipanin, það er það sem við þurfum að gera núna.



(Birtist fyrst hér.)
Ódysseifur snúinn heim -- passið ykkur nú

Return to “Alvarlega hornið”

Who is online

Users browsing this forum: No registered users and 2 guests

cron